Hallo! Heb je ook de open dagen bezocht op 11 en 12 september? Ben je nog met een gids (misschien wel met mij) meegelopen? Dan heb je al wel enige uitleg gehad over de bomvrije kazerne maar nog niet tot in detail. Toch? Nou, daarom schrijf ik weer een stukje voor de nieuwsbrief om je van nog meer geschiedenisweetjes te voorzien. En omdat er heel veel te vertellen is over de kazerne, zal dat in meerdere gedeeltes zijn.

Zoals eerder in de nieuwsbrief gemeld werd er op de plek van de oude vervallen batterij een Fort aangelegd. Daarop moest onder andere natuurlijk een bomvrij en verdedigbaar gebouw komen. De eerste plannen voor de bouw van deze bomvrije kazerne dateren uit 1854 en hij was uiteindelijk klaar in 1863. In de sluitsteen boven de ingang is dat jaartal ook terug te vinden.

Plattegrond bomvrije kazerne Fort Buitensluis

Rondom/buitenkant

De kazerne had geen ramen, alleen schietgaten rondom. Hij had een elliptische vorm met ronde toren in tegenstelling tot andere forten die een rechthoekige vorm hebben. Rond de kazerne lag een gracht en door middel van een rolbrug, die naar binnen getrokken kon worden, was de kazerne uitermate goed beschermd tegen de vijand.

Echter werd zo’n 20 jaar later de brisantgranaat uitgevonden en daar was de kazerne niet tegen bestand. Door nieuwe explosieven was de uitwerking van deze granaat vele malen groter dan de conventionele granaten met buskruit. Alle gebouwen, die tot dat moment als bomvrij konden worden beschouwd waren dat op slag niet meer.

Er werden in 1884 dan ook diverse aanpassingen aan de kazerne gedaan. Er werd onder andere een aarden wal aan de zeezijde aangelegd. De gracht rondom de kazerne kwam daarmee ook te vervallen. De aarde voor deze wal kwam van net buiten het Fort. Als je naar het Fort loopt dan zie je een vierkante plas aan de linker kant. Een majoor gaf zijn manschappen de opdracht de aarde daar weg te graven en tegen de kazerne aan te brengen en zo ontstond er een groot gat dat jaren later helemaal volliep met water. Vandaar “Het gat van de Majoor”.

Omdat door de aanaarding de diverse schietgaten aan ze zuidkant het licht en lucht blokkeerden werden de schietgaten aan de voorzijde vergroot tot vensters. Maar ook de ingang naar de privaten (toiletten) werd verplaatst van de keukenzijde naar de buitenzijde. Op de plattegrond zijn deze wijzigingen in het geel aangegeven.

Het gebruik van de kazerne

Door de gewijzigde inzichten ten aanzien van de aanval en verdediging had het gebouw toen zijn defensieve waarde verloren en diende het uitsluitend als een bomvrij logiesgebouw.

Er was plaats voor 220 militairen. Er waren slaapplaatsen voor 160 man (stapelbedden), de andere 60 hadden dienst. De officieren en onderofficieren sliepen in de ruimtes van de linker ronde gang en de manschappen in de andere ronde gang aan de overkant.
Hierna volgt de beschrijving per ruimte. Laten we beginnen bij de ingang:

Ruimte nr. 1

De ingang: Je hebt vast wel gezien dat, als je de kazerne binnenkomt, je twee keer door een dubbele deur gaat. Eerst kom je in het voorportaal en daarna in het tweede deel van de gang.

In het voorportaal was oorspronkelijk de plaats waar de brug over de gracht in gesloten toestand kon worden opgenomen. Onder deze ruimte bevindt zich een brugkelder, waarin de brug naar binnen kon worden getrokken.

Voorportaal bomvrije kazerneFort Buitensluis

Hier zie je een overzicht van de vloer in het voorportaal. Rechts is een naad te zien die de grens van de oude brugopening (brugkelder) markeert. De brug is bij de verbouwing van 1884 komen te vervallen. Toen zal men hier ook de brugkelder hebben gedicht en bestraat.

schietgaten Fort Buitensluis

In dit voorportaal zie je ook de vier schietgaten. Als het de vijand zou lukken om de kazerne binnen te dringen via de eerste twee dikke houten deuren dan konden ze direct worden neergeschoten.

Vanaf de andere kant ziet het er zo uit (nog originele ramen voor de schietgaten):

Schietgaten Fort Buitensluis

Via het tweede deel van ruimte 1 kon men via twee openingen aan zowel de linkerkant als aan de rechterkant naar de ruimtes 3 en 4. Deze werden afgesloten door schuifdeuren die konden worden weggeschoven in nissen in de muur. Ze werden verschoven over een metalen rail. Hieronder zie je de oorspronkelijke deuren in geopende en half gesloten toestand.

Schuifdeuren
Schuifdeuren kazerne

Verder is in ruimte 1 ook nog het houten luik te zien dat toegang geeft naar de brugkelder onder de vloer.

Toegang brugkelder Fort Buitensluis
Toegang brugkelder Fort Buitensluis

Zie je wel hoeveel er te vertellen valt alleen al over ruimte 1? En we gaan verder, ga je mee?

Ruimte 2

Deze ruimte was voor de manschappen. Dit vertrek is in 1884 ontstaan toen er een scheidingswand werd geplaatst met een deur en venster (de linker foto). Oorspronkelijk vormde dit vertrek dus één groot vertrek met ruimte 1.

Bomvrije kazerne ruimte 2 Fort Buitensluis
Bomvrije kazerne ruimte 2 Fort Buitensluis

Het vertrek gezien richting de zuidwand (de rechter foto), waarin drie in 1884 dichtgezette schietopeningen voor geweer zichtbaar zijn. In de vloer, onder het metalen rooster, bevindt zich een toegang tot de waterkelder. Dit wordt een cisterne genoemd waarin het hemelwater, dat op het gebouw viel, werd verzameld. Het oorspronkelijke luik met de bijbehorende omlijsting is niet meer aanwezig en is vervangen door een ijzeren rooster.

Aan de bovenzijde van de gewelven van het gebouw werd het doorsijpelende hemelwater via gewelfvlakken geleid naar zogenaamde druipkokers. Deze zorgden er voor dat het water in de waterkelder terecht kwam. Als de kwaliteit van het water goed was kon het als drinkwater worden gebruikt, maar meestal was de kwaliteit dusdanig dat men voor consumptie de voorkeur gaf aan het gebruik van opgepompt water.

waterkelder Fort Buitensluis

Het water uit de waterkelder werd vooral gebruikt voor wassen en reiniging. De druipkokers van de gewelven van de kazerne bevinden zich in bakstenen kolommen in de halfronde gangruimtes 5 en 6 (hieronder linker foto) maar je hebt waarschijnlijk ook wel de druipkokers gezien in ruimte 2. De druipkoker voor de traptoren zit in de bakstenen kolom van de trap (hieronder rechter foto)

Druipkoker Fort Buitensluis
Druipkoker Fort Buitensluis

De druipkokers zijn voorzien van inspectienissen. De nis geeft toegang tot de koker om eventuele onderhoudswerkzaamheden uit te voeren. De gebruikelijke zinken koker ontbreekt bij de nis in gang 5. Zo ook de houten luiken bij alle nissen waarmee de nis kan worden afgesloten.

Er is nog genoeg te vertellen…

Vind je het nog steeds interessant? Ga je dan de volgende keer weer mee? Super, ik zie je dan.

Janet, Gids van Fort Buitensluis